Elektrik Tesisatında Periyodik Kontroller ve Güvenliğin Görünmez Kahramanları
www.elektrikhaber.com haber merkezi / Mustafa FAZLIOĞLU
Son yıllarda artan iş kazaları ve yangın haberleri, bizlere “denetim” mekanizmasının hayatımızdaki yerini bir kez daha hatırlatıyor. Bugün köşemizde, iş yerlerinden fabrikalara kadar her noktada can ve mal güvenliğinin sigortası olan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği çerçevesinde yürütülen periyodik kontrolleri ve bu sürecin mimarlarını ele alacağız.
Periyodik Kontroller: Sadece Bir İmza mı, Yoksa Hayat mı?
Yönetmelik gereği, bir işletmenin can damarı olan elektrik tesisatı, topraklama tesisatı, paratoner (yıldırımdan korunma) ve yangın algılama sistemleri yılda en az bir kez uzman mühendisler tarafından kontrol edilmek zorunda.
Bu kontroller, sadece “yasal bir zorunluluk” değil; olası bir elektrik kontağından çıkacak yangını, cihazların yanmasını veya bir çalışanın elektrik akımına kapılmasını engelleyen teknik bir bariyerdir. Ancak sahada işler her zaman kağıt üzerindeki kadar pürüzsüz ilerlemiyor.
EKİPNET ve Dijitalleşen Denetim
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın devreye aldığı EKİPNET (Ekipman Kayıt Sistemi), bu alandaki suistimallerin önüne geçmek için kritik bir adım oldu. Artık her muayene personeli (elektrik mühendisleri dahil) sisteme kayıtlı olmak ve bir Kalıcı Kayıt Numarası ile hizmet vermek zorunda.
EKİPNET Belgesi, denetimi yapan kişinin yetkinliğini tescilliyor. Bu sayede “çantacı” olarak tabir edilen, ölçüm yapmadan rapor düzenleyen yetkisiz kişilerin piyasadan silinmesi hedefleniyor.
Elektrik Mühendislerinin Sahadaki Zorlu Mücadelesi
Sahada ter döken meslektaşlarımızın yaşadığı sorunlar ise saymakla bitmiyor. Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) üyeleriyle yaptığımız görüşmelerde öne çıkan başlıklar şunlar:
- Fiyat Rekabeti: Kaliteli bir mühendislik hizmeti yerine, en ucuz raporu kimin vereceğine odaklanan işveren tutumu.
- Fiziki Zorluklar: Tozlu, gürültülü ve bazen hayati tehlike arz eden (enerji altında çalışma zorunluluğu gibi) çalışma ortamları.
- Sorumluluk Yükü: Bir kaza anında, tüm sorumluluğun “Raporu onaylayan mühendise” yıkılmak istenmesi, ancak mühendisin iyileştirme taleplerinin işveren tarafından “maliyet” denilerek reddedilmesi.
- Erişim Sorunları: Projelerin güncel olmaması veya tesisatın karmaşıklığı nedeniyle ölçüm noktalarına ulaşılamaması.
EMO’nun Çözüm Odaklı Yaklaşımı
Bu noktada Elektrik Mühendisleri Odası (EMO), mesleki onuru ve toplum güvenliğini korumak adına yoğun bir mesai harcıyor. EMO’nun güncel çalışmaları arasında şunlar dikkat çekiyor:
- Eğitim ve Sertifikasyon: Üyelerine periyodik kontroller konusunda ileri düzey teknik eğitimler vererek hata payını minimize ediyor.
- Birim Fiyat Takibi: Mühendislik hizmetlerinin asgari ücret tarifesinin altında verilmemesi için denetimler yapıyor.
- Kamuoyu Bilinçlendirme: Yangınların “kader” olmadığını, doğru topraklama ve paratoner tesisatı ile faciaların önlenebileceğini her platformda haykırıyor.
- Bakanlık ile Koordinasyon: EKİPNET ve benzeri sistemlerin iyileştirilmesi için Çalışma Bakanlığı ile masaya oturarak, mühendislerin sahadaki haklarını savunuyor.
Sonuç Olarak…
Elektrik tesisatı kontrolleri, bir işletmenin “check-up”ıdır. Eğer bu kontroller ehil ellerde (EKİPNET belgeli mühendislerce) ve EMO standartlarında yapılırsa, iş kazalarını ve yangınları minimize etmek hayal değildir. Unutmayalım; güvenli bir gelecek, mühendislik disiplinine verilen değerle doğru orantılıdır.
1. Elektrik ve Topraklama Tesisatında Kritik Noktalar
Mühendisler sadece kablolara bakmaz; sistemin hata anında enerjiyi güvenli bir şekilde toprağa aktarıp aktarmadığına bakar.
- Kaçak Akım Rölesi (KAR) Testi: Denetimin en can alıcı noktasıdır. Cihazın sadece varlığı yetmez; açma akımı ve açma süresi ölçülür. (Örn: 30mA hayat koruma, 300mA yangın koruma).
- Çevrim Empedansı (Loop Impedance): Bir kısa devre anında sigortanın yeterince hızlı açıp açmayacağının matematiksel onayıdır.
- İzolasyon Direnci Testi: Kabloların yalıtkanlığının zamanla bozulup bozulmadığı ölçülür. “Kablo eskimiş mi, yangın riski var mı?” sorusunun cevabıdır.
- Ana ve Tali Panoların Durumu: Panoda kapakların olması, etiketleme yapılması ve klemenslerin gevşek olmaması gerekir. Termal kamera ile ısınma kontrolü yapılması şiddetle önerilir.
2. Paratoner (Yıldırımdan Korunma) Testleri
Yıldırım düştüğünde sistemin patlamaması için şu kontroller yapılır:
- Radyoaktif Paratoner Kontrolü: Artık yasaklı olan radyoaktif başlıkların aktif başlıklar ile değiştirilip değiştirilmediği kontrol edilir.
- İniş İletkenleri: İletkenlerin sürekliliği ve fiziksel hasar alıp almadığına bakılır.
- Geçiş Direnci Ölçümü: Topraklama direncinin 10 Ohm‘un altında olması istenir.
3. Yangın Algılama ve Alarm Sistemleri
Bu sistemler genelde ihmal edilir ancak bir faciada ilk uyarıcıdır:
- Dedektör Hassasiyeti: Duman veya ısı dedektörlerinin senaryoya uygun tepki verip vermediği test spreyi ile kontrol edilir.
- Panel Senaryoları: Yangın anında asansörlerin zemin kata inmesi veya havalandırmanın durması gibi otomasyonların çalışıp çalışmadığına bakılır.
- Siren ve Butonlar: Herkesin duyabileceği ses seviyesi ve butonların erişilebilirliği kontrol edilir.
